Şu gün paýtagtymyzyň Söwda-senagat edarasynda Türkmen-hytaý işewürler forumy we sergisi öz işine başlady. Ikitaraplaýyn söwda-ykdysady hyzmatdaşlygy giňeltmekde, harytlaryň eksportyny artdyrmakda, hytaý kompaniýalary hem-de maýadarlary bilen işewürlik hyzmatdaşlygyny mundan beýläk-de ösdürmekde, daşary ýurt maýa goýumlaryny milli ykdysadyýetimize giňden çekmekde bu forumyň ähmiýeti örän uludyr.

Mälim bolşy ýaly, türkmen-hytaý gatnaşyklary öz gözbaşyny müňýyllyklardan alyp gaýdýar. Halklarymyzyň arasynda Beýik Ýüpek ýoly arkaly asyrlarboýy ösdürilen söwda-ykdysady we medeni gatnaşyklar dünýä siwilizasiýasynyň ösüşine, adamzat ýaşaýşynyň özgermegine özboluşly goşant goşupdyr. Biziň eýýamymyzdan öňki döwürde türkmenleriň ata-babalary bolan hunlar hytaýlylar bilen “Kasam şertnamasyna” gol çekip, hoşniýetli, dostlukly gatnaşyklara pugta ygrarlydyklaryny tassyklapdyrlar. Häzirki döwürde bu gatnaşyklar hormatly Prezidentimiz Serdar Berdimuhamedowyň we Hytaý Halk Respublikasynyň Başlygy Si Szinpiniň yzygiderli tagallalary netijesinde hemmetaraplaýyn strategik hyzmatdaşlyk derejesine çykarylyp, depginli ösdürilýär.

«Garaşsyz, baky Bitarap Türkmenistan — bedew batly at-myradyň mekany» ýyly diýlip atlandyrylan şu ýyl iki ýurduň özara hyzmatdaşlygynyň taryhyna möhüm seneleri ýazdy. Türkmen halkynyň Milli Lideri, Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň Başlygy Gurbanguly Berdimuhamedowyň Hytaýa dostluk saparynyň, şeýle hem Hytaýyň Kommunistik partiýasynyň Merkezi komitetiniň Syýasy býurosynyň hemişelik komitetiniň agzasy, Hytaý Halk Respublikasynyň Döwlet Geňeşiniň Premýeriniň birinji orunbasary Din Sýuesýanyň ýurdumyza saparynyň dowamynda geçirilen köp sanly duşuşyklar we beýleki çäreler hemmetaraplaýyn strategik hyzmatdaşlygy täze many-mazmun bilen baýlaşdyrdy.

Türkmen-hytaý işewürler forumy we sergisi şol möhüm wakalaryň özboluşly dowamy bolmak bilen, dostlukly ýurduň senagat hem-de eksport kuwwaty bilen tanyşdyrmak, özara bähbitli hyzmatdaşlygyň geljegi uly täze ugurlaryny ösdürmek üçin netijeli meýdança bolup hyzmat edýär. Iri möçberli çäre dostlukly döwletiň işewür toparlarynyň 200-den gowrak wekilini türkmen paýtagtyna jemledi. Olaryň arasynda ýurdumyz bilen öňden bäri işleşip gelýän, harytlary alyjylara giňden belli bolan hyzmatdaşlar-da, şeýle hem işjeň gatnaşyklary ýola goýup, geljegi uly türkmen bazarynda orun almagy maksat edinýän işewürler hem bar.

...Irden Söwda-senagat edarasynyň öňündäki meýdançada medeniýet we sungat ussatlary bu ýere gelen myhmanlary aýdym-sazly çykyşlar bilen garşyladylar. Forumyň açylyş dabarasyna Mejlisiň Başlygy, Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasarlary, ministrlikleriň we pudaklaýyn dolandyryş edaralarynyň, jemgyýetçilik guramalarynyň, köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň, daşary döwletleriň hem-de halkara guramalaryň Türkmenistandaky diplomatik wekilhanalarynyň ýolbaşçylarydyr wekilleri gatnaşdylar.

Hemmeler hormatly Prezidentimiz Serdar Berdimuhamedowyň Türkmen-hytaý işewürler forumyna we sergisine gatnaşyjylara iberen Gutlagyny uly üns bilen diňlediler. Onda nygtalyşy ýaly, häzirki wagtda özara hormat goýmak, dostluk we birek-biregiň bähbitlerini nazara almak ýörelgelerine esaslanýan türkmen-hytaý gatnaşyklary dürli ugurlar boýunça giňden ösdürilýär. Iki dostlukly döwletiň strategik hyzmatdaşlygy hil taýdan täze derejä çykarylýar. Döwlet Baştutanymyz ak mermerli paýtagtymyzda geçirilýän forumyň we serginiň iki ýurduň arasyndaky netijeli hyzmatdaşlygyň aýdyň mysaly bolmak bilen, ylmy-tehniki, ýokary tehnologiýalar babatdaky hyzmatdaşlygyň dürli ugurlarda bar bolan ägirt uly mümkinçiliklerini açyp görkezmekde, häzirki zaman innowasiýalaryny, öňdebaryjy tejribäni alyşmakda netijeli boljakdygyna berk ynam bildirdi.

Soňra ähli gatnaşyjylar serginiň geçirilýän ýerine geldiler. Bu ýerde soňky ýyllarda depginli ösdürilýän türkmen-hytaý hyzmatdaşlygynyň möhüm ugurlaryna bagyşlanan wideoşekiller görkezildi. Ýangyç-energetika pudagy ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygyň binýatlaýyn ugry bolup durýar. Şu ýyl Türkmenistan bilen Hytaýyň gaz pudagyndaky hyzmatdaşlygynyň 20 ýyllygyny belläp geçmegi bu pudagyň strategik ähmiýetini tassyklaýar. Ýakynda paýtagtymyzda bu senä gabatlanyp halkara ylmy-amaly maslahat, Hyzmatdaşlyk boýunça türkmen-hytaý hökümetara komitetiniň ýedinji mejlisi, dürli ugurlara degişli döwletara resminamalara gol çekmek dabarasy geçirildi. Türkmen halkynyň Milli Lideri, Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň Başlygy Gurbanguly Berdimuhamedowyň hem-de Hytaýyň Kommunistik partiýasynyň Merkezi komitetiniň Syýasy býurosynyň hemişelik komitetiniň agzasy, HHR-iň Döwlet Geňeşiniň Premýeriniň birinji orunbasary Din Sýuesýanyň gatnaşmagynda «Galkynyş» gaz känini özleşdirmegiň dördünji tapgyrynda ýylda 10 milliard kub metr harytlyk gazy taýýarlaýan desgany gurmak we ulanyş guýularyny burawlamak işlerine dabaraly ýagdaýda badalga berilmegi bu möhüm ugurda ýurtlarymyzyň özara bähbitli hyzmatdaşlygy mundan beýläk-de ösdürmäge berk ygrarlydyklarynyň nobatdaky nyşanyna öwrüldi.

Mälim bolşy ýaly, energetika ulgamynda türkmen-hytaý hyzmatdaşlygy diňe bir iki ýurduň ykdysady bähbitlerine hyzmat etmek bilen çäklenmän, eýsem, sebit we dünýä derejesinde energetika howpsuzlygyny üpjün etmäge-de goşant goşýar. Foruma ýangyç-energetika toplumynda iş alyp barýan Hytaýyň birnäçe kompaniýalarynyň gatnaşmagy olaryň geljegi uly türkmen bazarynda hyzmatdaşlyga uly gyzyklanma bildirýändiklerini görkezýär. Şolaryň birnäçesi elektroenergetikanyň adaty we gaýtadan dikeldilýän ugurlarynda durmuşa geçiren taslamalary bilen diňe bir Hytaýda däl, eýsem, dünýäde iň iri kompaniýalaryň hatarynda tanalýar. Dostlukly döwletiň işewür wekilleriniň birnäçesi gaz we nebithimiýa toplumlaryny gurmak hem-de döwrebaplaşdyrmak boýunça öňdebaryjy çözgütleri bilen sergä gelýänleri tanyşdyrýarlar. Birnäçe kompaniýalar ýerasty baýlyklary ýüze çykarmak, olaryň möçberlerini anyklamak boýunça tehnologiýalaryň, buraw işi üçin zerur bolan enjamlaryň we tehnikalaryň üpjünçiligi bilen bagly hyzmatlaryny hödürleýärler.

Serginiň giň meýdançasynda gurnalan 70-den gowrak diwarlykda Hytaýyň köpugurly döredijilik hem-de innowasion mümkinçilikleri giňişleýin tanyşdyrylýar. Ýurdumyzda milli ykdysadyýetiň ähli ulgamlaryna öňdebaryjy tejribäni we häzirki zaman tehnologiýalaryny ornaşdyrmak döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarynyň biri hökmünde kesgitlenendir. Şunda önümleri öndürmegiň we eksport etmegiň möçberi boýunça dünýäde öňdeligi eýeleýän dostlukly döwletiň gazananlarynyň ýurdumyzda uly gyzyklanma eýedigini bellemek gerek. Ägirt uly çig mal mümkinçiliklerine eýe bolan ýurdumyzyň alyp barýan “Açyk gapylar” syýasaty gyzyklanma bildirýän ähli taraplar bilen deňhukukly we özara bähbitli hyzmatdaşlygy ösdürmegi maksat edinýär.

Ulag-aragatnaşyk pudagy diňe bir ýurtlarymyzyň däl, eýsem, tutuş Ýewraziýa yklymynyň ösüşine täsirini ýetirýän hyzmatdaşlyk ugry bolup durýar. Şunuň bilen baglylykda, Türkmenistanyň “Beýik Ýüpek ýoluny gaýtadan dikeltmek” strategiýasynyň Hytaýyň “Bir guşak, bir ýol” başlangyjy bilen sazlaşykly utgaşýandygyny bellemek gerek. Bu başlangyçlaryň çäklerinde yklym ähmiýetli üstaşyr ulag geçelgeleriniň ýük geçirijiligini artdyrmak boýunça netijeli işler alnyp barylýar. Ýurdumyzyň demir we awtomobil ýol düzümleriniň maddy-tehniki binýadynyň döwrebaplaşdyrylmagynda hytaý kompaniýalaryna aýratyn orun degişlidir. Olaryň öndürýän kuwwatly tehnikalary we döwrebap ýolagçy ulaglary ýük daşalyşynda hem-de ýolagçy gatnawlarynda netijeli ulanylýar.

Mälim bolşy ýaly, ýakynda hormatly Prezidentimiz Serdar Berdimuhamedowyň gatnaşmagynda Aşgabat — Türkmenabat ýokary tizlikli awtomobil ýolunyň Mary — Türkmenabat bölegi dabaraly açylyp ulanmaga berildi. Uzynlygy 600 kilometre deň bolan ýol ýokary halkara ülňülere laýyk gelýär. Munuň özi ýurdumyzyň hususy gurluşykçylarynyň ösen halkara tejribäni öwrenmek arkaly sebitiň ulag akymlarynyň artmagyna täsirini ýetirýän möhüm taslamalary durmuşa geçirmäge ukyplydygyny aýdyň görkezýär. Sergide Hytaýyň döwlet hem-de hususy korporasiýalarynyň ýokary tizlikli demir we awtomobil ýollary, ýerasty geçelgeleri, şäher metropolitenlerini, köprüleri gurmakda toplan tejribesi uly gyzyklanma döredýär.

Sergä dürli kysymly şäheriçi, şäherara we syýahatçylyk gatnawlary üçin niýetlenen ýolagçy awtobuslaryny öndürýän hytaý kompaniýalary hem gatnaşýarlar. Hytaýda öndürilen bu görnüşli ulaglaryň yzygiderli satyn alynmagy netijesinde, ýurdumyzyň ýolagçy, ýol-ulag parkynyň tehniki kuwwaty düýpli ýokarlanýar. Gözden geçirilişe awtoulaglar üçin dürli ätiýaçlyk şaýlary, hereketlendirijileri, akkumulýatorlary we tekerleri öndürýän kärhanalaryň hem birnäçesiniň gatnaşýandygyny bellemek gerek.

Häzirki döwürde milli telekommunikasiýa ulgamynda halkara ölçeglere laýyk gelýän täze innowasion sanly tehnologiýalary we maglumat aragatnaşyk enjamlaryny ornaşdyrmak işleri üstünlikli amala aşyrylýar. Şunuň bilen baglylykda, aragatnaşyk edara-kärhanalaryny döretmek we döwrebaplaşdyrmak üçin düýpli maýa goýumlar gönükdirilýär. Bäsdeşlige ukyply häzirki zaman aragatnaşyk hyzmatlaryny hil taýdan kämilleşdirmek we ilata hödürlemek boýunça yzygiderli işler alnyp barylýar. Bu ugurda Hytaýyň dünýä belli kompaniýalary bilen ýakyndan hyzmatdaşlyk edilýär. Bu hyzmatdaşlygyň netijesinde, ýurdumyzda elektron we dürli maglumat tehnologiýalaryny öndürýän ýöriteleşdirilen kärhanalaryň döredilendigini bellemek gerek. Sergide telearagatnaşyk enjamlaryny, emeli aň tehnologiýalaryny, robotlary öndürýän, iri maglumat merkezlerini gurmaga ýöriteleşen kompaniýalaryň diwarlyklarynyň ýany hem köp adamly boldy. “Akylly” şäherleri ösdürmegiň, logistikada uçarmansyz uçýan enjamlardan peýdalanmagyň döwrebap mümkinçilikleri bilen tanyşdyrýan, geçiriş nokatlarynda awtoulaglaryň we adamlaryň bökdençsiz barlagdan geçirilmegi üçin döwrebap anyklaýyş enjamlary hödürleýän kompaniýalaryň diwarlyklary uly gyzyklanma döredýär.

Kompaniýalaryň birnäçesi dokma senagatynda we gurluşyk-gurnama işinde, ýyladyşhana hem-de suw hojalygy pudagynda hödürleýän hyzmatlary bilen tanyşdyrýar. Sergä gatnaşyjylaryň hatarynda “akylly” tehnologiýalar esasynda işleýän oba hojalyk tehnikalaryny, süýümli aragatnaşyk kabellerini, dürli ekinleriň bol hasylly we daşky gurşawa çalt uýgunlaşýan görnüşleriniň tohumlaryny, weterinar derman serişdelerini öndürýän kompaniýalar hem bar. Şeýle hem birnäçe diwarlykda dürli dermanlaryň hem-de sanjymlaryň önümçiliginde hyzmatdaşlyk üçin bar bolan mümkinçilikler şöhlelendirilýär.

Ylym-bilim pudagy türkmen-hytaý hyzmatdaşlygynyň aýrylmaz bölegidir. Häzirki wagtda dostlukly döwletde türkmen ýaşlarynyň müňlerçesi bilim alýar. Serginiň çäklerinde Hytaýda bilim almak isleýän ýaşlar üçin hödürlenilýän amatly mümkinçilikler bilen hem ýakyndan tanyşmak bolýar.

Gözden geçirilişiň çäklerinde ýörite gurnalan zolakda sergä gatnaşyjy kompaniýalaryň öňdebaryjy tejribeleriniň we önümleriniň tanyşdyrylyş dabaralary geçirildi. Olaryň gazananlary senagat we innowasiýalar ýoly bilen ynamly öňe barýan Watanymyzyň önüm öndürijileri hem-de işewürleri bilen özara bähbitli hyzmatdaşlyk üçin täze mümkinçilikleri açýar.

Hytaýyň awtoulag senagatynyň mümkinçilikleri ýörite meýdançalarda giňişleýin tanyşdyrylýar. Ýurdumyzda durmuşa geçirilýän iri infrastruktura desgalarynyň gurluşygynda Hytaýda öndürilen ýöriteleşdirilen tehnikalaryň işjeň ulanylýandygyny bellemek gerek. Bu babatda hytaý kompaniýalarynyň öndürýän ýükleýji, ýük daşaýjy, beton garyjy we beýleki tehnikalary ýokary kuwwaty hem-de görnüşleriniň köpdürlüligi bilen tapawutlanýar. Serginiň çäklerinde Hytaýda öndürilen ýeňil awtoulaglar hem görkezilýär. Ýurdumyzyň birnäçe işewürleri ýöriteleşdirilen tehnikalary we awtoulaglary getirmekde Hytaý kompaniýalarynyň ýakyn hyzmatdaşyna öwrüldiler.

Serginiň çäklerinde ýurdumyzyň ýangyç-energetika, söwda, maliýe we ykdysadyýet, oba hojalyk, gurluşyk, ulag-aragatnaşyk toplumlarynyň, ugurdaş ministrlikleriň hem-de pudaklaýyn dolandyryş edaralarynyň ýolbaşçylarynyň iri hytaý kompaniýalarynyň wekilleri bilen ikitaraplaýyn duşuşyklary geçirildi. Duşuşyklarda taraplar gyzyklanma bildirilýän ugurlarda netijeli hyzmatdaşlygy hemmetaraplaýyn esasda ösdürmäge ygrarlydyklaryny tassykladylar.

Türkmenistanyň we Hytaýyň özara söwdany mundan beýläk-de ösdürmek boýunça bar bolan ugurlary serginiň ikinji gününiň çäklerinde geçiriljek Türkmen-hytaý işewürler forumynyň dowamynda giňişleýin ara alnyp maslahatlaşylar. Iki döwletiň arasyndaky mizemez dostlugyň we hyzmatdaşlygyň aýdyň nyşanyna öwrüljek halkara forum we sergi 30-njy aprelde öz işini tamamlar.