Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe Garaşsyz, baky Bitarap Türkmenistanda taryhy özgertmeler durmuşa geçirilýär, ähli ugurlarda belent sepgitlere ýetilýär, Watanymyz batly gadamlar bilen ynamly öňe barýar. Halkara parahatçylyk we ynanyşmak ýylynda ýurdumyzyň hemişelik Bitaraplygynyň şanly 30 ýyllygy giňden bellenildi. Döwletimiziň hemişelik Bitaraplyk hukuk derejesi parahatçylygy, halklaryň arasynda özara düşünişmegi, dostlukly gatnaşyklary pugtalandyrmaga hem-de ynsanperwer ýörelgeleri dabaralandyrmaga ýardam berýär. Watanymyzy dünýäniň ösen döwletleriniň hataryna çykarmaga gönükdirilen iri taslamalaryň amala aşyrylmagy netijesinde Diýarymyzyň Ýer ýüzündäki abraýy barha belende göterilýär.

Medeniýet ulgamy diňe bir jemgyýetimiziň talaplaryny kanagatlandyrmak bilen çäklenmän, eýsem, demokratik özgertmeler, durmuş-ykdysady ösüş ýolunda Türkmenistanyň mundan beýläk-de öňe gitmegi babatda ägirt uly mümkinçilikleri özünde jemleýär. Ýurdumyzyň medeniýet ulgamynda döwlet syýasaty türkmen jemgyýetiniň ruhy we aň-bilim kuwwatyny ýokarlandyrmaga, medeni-ahlak gymmatlyklary aýawly saklamaga gönükdirilendir. Bu ulgamda gazanylan üstünlikler sungatyň dürli görnüşleriniň ösdürilmegine, giň medeni hyzmatdaşlygyň ýola goýulmagyna ýardam berýär.

2025-nji ýylyň 11-nji iýulynda geçirilen Ministrler Kabinetiniň giňişleýin mejlisinde hormatly Prezidentimiz milli medeni we edebi mirasymyzy düýpli öwrenmek, halkymyzyň gadymy mirasyny wagyz etmek boýunça maksatnamalaýyn işleri mundan beýläk-de dowam etdirmegiň möhümdigini belledi. Şunda kitaphana we muzeý işini ösdürmekde häzirki zaman tehnologiýalaryndan giňden peýdalanmak, çagalar sungat hem-de çeperçilik mekdepleriniň işini talabalaýyk guramak we kämilleşdirmek, döwrebap, many-mazmunly täze çeper, dokumental filmleri yzygiderli surata düşürmek zerurdyr. Şeýle hem mejlisde taryhy we medeni ýadygärlikleri rejelemek, dikeltmek, gorap saklamak üçin işleri alyp barmagyň, Türkmen döwlet neşirýat gullugynyň önümçilik kuwwatyny netijeli ulanmagyň, döredijilik bäsleşiklerini, sergileri, folklor, aýdym-saz toparlarynyň çykyşlaryny yzygiderli guramagyň wajypdygyna üns çekildi.

Türkmen halkynyň Milli Lideri, Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň Başlygy Gurbanguly Berdimuhamedow tarapyndan başy başlanyp, hormatly Prezidentimiz Serdar Berdimuhamedowyň baştutanlygynda üstünlikli durmuşa geçirilýän döwlet syýasaty netijesinde häzirki wagtda ýurdumyzda milli mirasymyzyň, senetçilik däpleriniň, amaly-haşam sungatynyň bütin dünýäde wagyz edilmegine aýratyn ähmiýet berilýär. Munuň üçin ähli zerur şertler döredilip, medeniýet ulgamyny ösdürmek Türkmenistanyň döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarynyň biri bolup durýar. Kitaphana, muzeý we arhiw işi, medeni gymmatlyklary döretmek, gaýtadan dikeltmek, gorap saklamak, ösdürmek, daşary ýurtlara alyp gitmek we getirmek, maglumat çeşmelerini, taryhy-medeni ýadygärlikleri goramak ýaly ugurlardaky meseleleri kadalaşdyrýan kanunlaryň kabul edilmegi munuň şeýlediginiň aýdyň mysalydyr. Bitarap Watanymyz ähli döwletler, hususan-da, goňşy ýurtlar bilen özara bähbitli hyzmatdaşlygy, dostlukly dialogy giňeltmegi dowam etdirmek bilen, ählumumy parahatçylygy pugtalandyrmak ugrunda giň möçberli işleri amala aşyrýar. Medeni diplomatiýa özara düşünişmegi berkitmek, milli bähbitleri öňe sürmek, ýurdumyzyň abraýyny artdyrmak ýaly daşary syýasy maksatlara ýetmekde möhüm orny eýeleýär.

Mälim bolşy ýaly, 2024-nji ýylyň 21-nji martynda Türkmenistanyň başlangyjy bilen BMG-niň Baş Assambleýasynyň 78-nji sessiýasynyň 63-nji plenar mejlisinde «2025-nji ýyl — Halkara parahatçylyk we ynanyşmak ýyly» atly Kararnama 86 ýurduň awtordaşlygynda biragyzdan kabul edildi. Bu waka ýurdumyzyň BMG-niň jogapkärli strategik hyzmatdaşy hökmünde häzirki döwrüň wajyp meselelerini çözmäge goşýan goşandyna, ählumumy parahatçylygy, abadançylygy üpjün etmek boýunça durmuşa geçirýän daşary syýasat strategiýasyna ýokary baha berilýändigini alamatlandyrdy. Halkara parahatçylyk we ynanyşmak ýyly ýurdumyzyň hemişelik Bitaraplyk hukuk derejesiniň ykrar edilmeginiň 30 ýyllygyna gabat geldi. Şunuň bilen baglylykda, şanly ýylda ýurdumyzda köp sanly myhmanlaryň gatnaşmagynda iri halkara çäreler — ýokary okuw mekdeplerinde halkara olimpiadalar, dürli döredijilik çäreleri, brifingler, mediaforumlar, okuw maslahatlary, sergiler, ylmy-amaly maslahatlar, wagyz-nesihat çäreleri, aýdym-sazly dabaralar geçirildi.

Döwlet tarapyndan berilýän goldawyň netijesinde Diýarymyzda zehinli ýaşlary ýüze çykarmak, olaryň bilim almagy üçin ähli zerur şertler döredilýär. Şunuň bilen bir hatarda, medeniýet ulgamynyň maddy-enjamlaýyn binýady döwrebaplaşdyrylýar, ýöriteleşdirilen mekdepleriň, oba medeniýet öýleriniň sany ýylyň-ýylyna artdyrylýar, ugurdaş ýokary okuw mekdeplerinde täze kafedralar açylýar. Milli we halkara derejede döredijilik bäsleşikleriniň, festiwallaryň geçirilmegine aýratyn ähmiýet berilýär. Bu bolsa ýaş zehinleri ýüze çykarmak, ýaşlaryň döredijilik başarnyklaryny ösdürmek, olaryň tejribe toplamaklary, öz mümkinçiliklerini görkezmekleri üçin netijeli meýdançany döredýär.

2025-nji ýylyň “Halkara parahatçylyk we ynanyşmak ýyly” şygaryna hem-de hemişelik Bitaraplygymyzyň 30 ýyllygyna bagyşlanyp, 19-20-nji maýda paýtagtymyzda geçirilen «Parahatçylyk sazy» atly halkara festiwala Russiýa Federasiýasyndan, Hytaý Halk Respublikasyndan, Fransiýadan, Eýrandan, Ermenistandan, Azerbaýjandan, Gazagystandan, Gyrgyzystandan, Özbegistandan kompozitorlar, dirižýorlar, opera aýdymçylary, sazandalar gatnaşdylar. 29-30-njy maýda bolsa Aşgabatda Türkmenistanyň Ýaşlar simfoniki orkestriniň we birleşen çagalar horunyň «Parahatçylyk sazy, dostluk, doganlyk sazy» atly aýdym-saz festiwaly geçirildi. Ol döredijiligiň we dostlugyň hakyky baýramçylygyna öwrüldi. Festiwalda ýurdumyzyň ýaş zehinleri öz ukyp-başarnyklaryny görkezip, çykyşlary bilen tomaşaçylarda ýakymly täsirleri galdyrdylar.

Döwletimiz tarapyndan halkara gatnaşyklary ynsanperwerleşdirmegiň örän möhüm döwri hökmünde garalan 2025-nji ýyl BMG-niň döredilmeginiň şanly 80 ýyllygyna hem gabat geldi. Ýurdumyzyň köptaraplaýyn düzümleriň çäklerinde alyp barýan işleri bosgunlaryň we raýatlygy bolmadyk adamlaryň hukuklaryny üpjün etmek, eneligi, çagalygy goramak, ýaşlaryň hemmetaraplaýyn ösmegi, olaryň ylymda, döredijilikde, sportda öz mümkinçiliklerini doly açmagy üçin zerur şertleri döretmek ýaly maksatlar bilen baglanyşyklydyr. Türkmenistan bu meselelerde ynsanperwer ugurly düzümler bolan ÝUNESKO, BMG-niň Çagalar gaznasy, BMG-niň Bosgunlaryň işi baradaky Ýokary komissarynyň müdirligi, Gyzyl Haç we Gyzyl Ýarymaý jemgyýetleriniň halkara federasiýasy ýaly guramalar bilen işjeň hyzmatdaşlyk edýär.

Halkymyzyň milli mirasyny aýawly saklamaga we öwrenmäge, türkmen halkynyň dünýä medeniýetiniň kemala gelmegine goşan goşandyny giňden wagyz etmäge, bu ugurda Birleşen Milletler Guramasynyň Bilim, ylym we medeniýet meseleleri boýunça guramasy (ÝUNESKO) bilen däp bolan dialogy ösdürmäge aýratyn üns berilýär. Türkmenistan 1993-nji ýyldan bäri bu guramanyň doly hukukly agzasydyr. 2020-nji ýylda ÝUNESKO-nyň işleri barada Türkmenistanyň milli toparynyň döredilmegi Milletler Bileleşigi bilen hyzmatdaşlygyň ýolunda möhüm ädim boldy. Köpýyllyk hyzmatdaşlygyň dowamynda ýurdumyzda ÝUNESKO-nyň maksatlaryny durmuşa geçirmekde, medeni, bilim we ylym kuwwatyny artdyrmakda uly üstünlikler gazanyldy. Onuň mejlislerinde, şeýle-de ýurdumyzyň ugurdaş ministrlikleriniň, pudaklaýyn dolandyryş edaralarynyň ýolbaşçylarynyň, öňdebaryjy hünärmenleriň gatnaşmagynda geçirilen maslahatlarda, sanly ulgam arkaly duşuşyklarda milli toparyň alyp barýan işiniň ileri tutulýan ugurlary ara alnyp maslahatlaşyldy.

Toparyň 15-nji fewralda geçirilen mejlisinde BMG-niň bu ýöriteleşdirilen edarasynyň çäklerindäki özara gatnaşyklaryň meseleleriniň giň toplumyna garaldy, onuň 2024-nji ýylda alyp baran işleriniň jemleri baradaky maglumatlar diňlenildi. Mejlisde Beýik Ýüpek ýolunyň esasy ugurlarynda, Dehistan, Nusaý, Merw, Sarahs, Amul, Köneürgenç ýaly gadymy türkmen şäherleriniň aralygynda ýerleşýän ýadygärlikleri ÝUNESKO-nyň Bütindünýä mirasynyň sanawyna girizmek barada hödürnamany taýýarlamak boýunça yzygiderli işleriň alnyp barylýandygy aýdyldy. Çykyş edenler Türkmenistanyň Taryhy we medeni ýadygärlikleri goramak, öwrenmek hem-de rejelemek baradaky milli müdirligi tarapyndan ýurdumyzyň milli taryhy-medeni mirasynyň obýektleriniň Döwlet reýestriniň çap edilendigini bellediler.

17-nji oktýabrda geçirilen ÝUNESKO-nyň işleri barada Türkmenistanyň milli toparynyň nobatdaky mejlisinde toparyň 2025-nji ýylyň ýanwar — sentýabr aýlarynda alyp baran işleriniň jemleri baradaky maglumatlar diňlenildi. ÝUNESKO-nyň Geoseýilgähler boýunça maksatnamasynyň çäklerinde tebigy we medeni ýadygärlikleri, halkara geologiýa ähmiýetli landşaftlary öz içine alýan geoseýilgähleri döretmek babatda ýerine ýetirilýän işler barada hasabat mejlisiň gün tertibiniň esasy meseleleriniň biri boldy.

Geçen ýylyň 7-nji dekabrynda paýtagtymyzyň häkimliginde Aşgabat şäheriniň ÝUNESKO-nyň öwreniji şäherleriniň bütindünýä toruna girizilendigi baradaky güwänamany gowşurmak dabarasy geçirildi. ÝUNESKO-nyň öwreniji şäherleri işjeň ösýän bileleşikler bolup durýar. Ol şäherlerde okatmak işi mekdeplerde, iş ýerlerinde, kitaphanalarda, muzeýlerde, jemgyýetçilik giňişliklerinde gündelik durmuş ulgamyna girizilendir. Bu şäherler ähli ýaşdaky raýatlara zähmet bazarynda üýtgäp durýan şertlere uýgunlaşmaga, sowatlylyk derejesini ýokarlandyrmaga ýardam berýär, telekeçiligiň ösdürilmegini goldaýar, emeli aňyň ösýän döwründe işlemek üçin başarnyklary emele getirýär hem-de durnukly ösüşe goşant goşýar.

16-njy dekabrda Halkara ahalteke atçylyk assosiasiýasynyň we Halkara «Türkmen alabaý itleri» assosiasiýasynyň merkezinde geçirilen «Türkmen alabaý itlerini ösdürip ýetişdirmek däpleri» atly milli hödürnamanyň ÝUNESKO-nyň Adamzadyň maddy däl medeni mirasynyň sanawyna girizilendigi baradaky güwänamanyň gowşurylyş dabarasy halkymyzyň milli buýsanjy bolan alabaýlara döwlet derejesinde ähmiýet berilýändigini, olaryň dünýädäki şan-şöhratyny has-da belende götermek, milli itşynaslyk sungatyny ösdürmek boýunça giň gerimli işleriň durmuşa geçirilýändigini aýdyňlygy bilen görkezdi.

Halkymyzyň taryhyny öwrenmek, maddy we ruhy mirasyny gorap saklamak, dünýäde wagyz etmek döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarynyň hataryndadyr. Bu işleriň durmuşa geçirilmeginde halkymyzyň bahasyna ýetip bolmajak milli mirasyny saklaýjylar we ýurdumyzyň iri ylmy merkezleri hasaplanýan muzeýlere aýratyn orun degişlidir. Türkmen halkynyň müňýyllyklara uzaýan taryhy, özboluşly däp-dessurlary, häzirki döwürdäki ägirt uly gazananlary baý muzeý gymmatlyklarynda öz beýanyny tapýar. «Milli taryhy-medeni mirasyň obýektlerini aýap saklamagyň, goramagyň, öwrenmegiň hem-de olara syýahatçylary çekmegiň 2022 — 2028-nji ýyllar üçin Döwlet maksatnamasyna» laýyklykda, 2025-nji ýylyň ýazky we güýzki möwsümlerinde taryhy-medeni ýadygärliklerde ylmy-barlag, rejeleýiş işleri geçirildi. Bu işleriň netijesinde at heýkeljiginiň, toýun gaplaryň, metal merduwanyň, peýkam ujunyň, iş gurallarynyň, keramiki gabyň, kümüş teňňäniň we beýlekileriň tapylmagy ýurdumyzyň orta asyr şäherlerinde ylmyň, medeniýetiň ösmegi bilen birlikde, hünärmentçilikde, senetçilik önümçiliginde, söwda gatnaşyklarynda hem uly ösüşleriň gazanylandygyna şaýatlyk edýär.

26-njy noýabrda Türkmenistanyň Döwlet medeniýet merkeziniň Döwlet muzeýine we Arkadag şäheriniň Taryhy we ülkäni öwreniş muzeýine ýurdumyzyň çäklerinde ýüze çykarylan arheologik tapyndylary tabşyrmak dabaralary geçirildi.

Sebitde iri parahatçylyk dörediji hem-de medeni merkez hökmünde ykrar edilen Türkmenistan köpugurly hyzmatdaşlygy ösdürmek, halkara abraýyny pugtalandyrmak maksady bilen, medeni diplomatiýanyň mümkinçiliklerinden netijeli peýdalanýar, giň gerimli ynsanperwer hyzmatdaşlyga taýýardygyny görkezip, medeniýetleri özara baýlaşdyrmaga çagyrýar. Şunuň bilen baglylykda, parahatçylyk, ynsanperwerlik we hoşniýetli goňşuçylyk ýaly üýtgewsiz gymmatlyklary alamatlandyrýan dürli çäreler — festiwallar, sergiler, konsertler, kinofilmleriň görkezilişi, Medeniýet günleri yzygiderli geçirilýär. 4 — 6-njy iýunda «Awaza» milli syýahatçylyk zolagynda geçirilen «Awaza — dostluk mekany» atly halkara tans we folklor festiwaly dostlukly halklaryň umumy taryhy-medeni, ruhy däplerine esaslanýan döwletara gatnaşyklary pugtalandyrmakda möhüm ähmiýete eýe boldy. Maý aýynda paýtagtymyzda Liwiýa Döwletiniň Türkmenistandaky Medeniýet günleri, 13 — 15-nji oktýabrda Baku we Genje şäherlerinde Türkmenistanyň Azerbaýjan Respublikasyndaky Medeniýet günleri, 21 — 24-nji oktýabr aralygynda bolsa gadymy Horezm welaýatynda we Daşkent şäherinde Türkmenistanyň Özbegistan Respublikasyndaky Medeniýet günleri geçirildi.

Medeniýetde, sungatda, edebiýatda gazanylan uly üstünlikleri bütin dünýäde wagyz etmek üçin döredilýän giň mümkinçilikler medeniýet işgärlerini ruhlandyryp, olary täze, has kämil eserleri döretmäge, döredijilikli we netijeli zähmet çekmäge höweslendirýär. Medeniýet we sungat işgärleriniň hem-de Magtymguly Pyragynyň şygryýet gününe gabatlanyp geçirilýän Medeniýet hepdeligi dünýä medeniýetiniň hazynasyna uly goşant goşan türkmen halkynyň taryhy-medeni mirasynyň köpdürlüligi bilen tanyşmaga mümkinçilik berýär. Bu giň gerimli döredijilik çäresi her ýyl Diýarymyzyň dürli sebitlerinde geçirilip, milli medeniýetiň köpöwüşginliligini açyp görkezýär. Medeni forumyň maksady türkmen halkynyň ruhy mirasyny gorap saklamaga, öwrenmäge, ony bütin dünýäde giňden wagyz etmäge, döredijilik işgärleriniň hünär derejesini ýokarlandyrmaga, täze zehinleri ýüze çykarmaga gönükdirilendir.

22 — 27-nji iýunda Ahal welaýatynda geçirilen, ýatda galyjy pursatlara baý bolan köp sanly çäreler — şekillendiriş we amaly-haşam sungatynyň, muzeý gymmatlyklarynyň, neşir önümleriniň sergileri, opera we teatr sahna oýunlarynyň, täze filmleriň görkezilişleri, edebi, aýdym-saz agşamlary, ýurdumyzyň medeniýet, sungat işgärleriniň konsertleri, maslahatlardyr duşuşyklar milli ruha beslenendigi, özüne çekijiligi, mazmun taýdan baýlygy bilen tapawutlanyp, hormatly Prezidentimiziň baştutanlygynda halkymyzyň abadançylygynyň, Watanymyzyň rowaçlygynyň bähbidine durmuşa geçirilýän ägirt uly işleriň netijesini aýdyň görkezdi. Medeniýet we sungat işgärleriniň hünär baýramynyň beýik söz ussady Magtymguly Pyragyny sarpalamak dabarasy bilen utgaşandygyny bellemek gerek. Şunuň bilen baglylykda, döredijilik çäresi türkmen halkynyň beýik oglunyň «Magtymguly Pyragy» medeni-seýilgäh toplumynda oturdylan ýadygärligine gül goýmak dabarasy hem-de sungat ussatlarynyň baýramçylyk konserti bilen tamamlandy.

29-njy iýunda Arkadag şäherinde «Arkadag şäheri — röwşen geljegiň aýdyň ýoly» atly dabaraly maslahat geçirildi. Maslahat “akylly” şäheriň iki ýyllygyna bagyşlanyp guraldy.

Awgust aýynyň başynda «Awaza» milli syýahatçylyk zolagynda geçirilen BMG-niň Deňze çykalgasy bolmadyk ösüp barýan döwletler boýunça üçünji maslahatynyň çäklerinde dostlukly ýurtlaryň milli günleri ýaýbaňlandyryldy.

20-nji awgustda ýurdumyzda edebiýat, medeniýet we sungat işgärleriniň, höwesjeň aýdymçy ýaşlaryň hem-de zehinli çagalaryň arasynda Türkmenistanyň Prezidentiniň «Türkmeniň Altyn asyry» atly baýragyny almak ugrunda bäsleşigiň çäklerinde «Çalsana, bagşy!» döredijilik bäsleşiginiň, 6-njy we 7-nji sentýabrda, degişlilikde, «Garaşsyzlygyň merjen däneleri» atly bäsleşigiň, «Ýaňlan, Diýarym!» telebäsleşiginiň, dekabrda bolsa «Ýylyň parlak ýyldyzy» atly aýdym-saz bäsleşiginiň jemleýji tapgyrlary geçirildi.

22-nji sentýabrda Türkmenistanyň Döwlet medeniýet merkeziniň Mukamlar köşgünde hormatly Prezidentimiz Serdar Berdimuhamedowyň doglan gününe hem-de eziz Diýarymyzyň döwlet Baştutanymyzyň başda durmagynda ýeten belent sepgitlerine bagyşlanyp, «Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň belent maksatlarynyň aýdyň ýollary» atly aýdym-sazly dabara geçirildi.

26-njy sentýabrda paýtagtymyzdaky Mejlisler merkezinde hormatly Prezidentimiziň gatnaşmagynda medeniýet we sungat ussatlarynyň Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň 34 ýyllygyna bagyşlanan konserti boldy. Halkara parahatçylyk we ynanyşmak ýyly, Halkara Bitaraplyk güni we Türkmenistanyň hemişelik Bitaraplygynyň 30 ýyllygy mynasybetli 11-12-nji dekabrda parahatçylyk we ynanyşmak forumy, maslahatlar, sergiler, döredijilik duşuşyklary, wagyz-nesihat çäreleri, medeniýet we sungat işgärleriniň baýramçylyk konsertleri, welaýatlardaky «Türkmeniň ak öýlerinde», Bitaraplyk binasynyň öňünde baýramçylyk dabaralary guraldy.

Hormatly Prezidentimiziň başlangyjy bilen guralan döredijilik çäreleri milli medeniýetimizi ösdürmäge uly üns berýän halkymyzyň ruhy we döredijilik kuwwatyny has-da artdyrmaga ýardam berýär. Şeýlelikde, 2025-nji ýylda tutuş ýurdumyzda medeniýet ulgamy boýunça geçirilen çäreler Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň baştutanlygynda rowaçlygyň we gülläp ösüşiň ýoly bilen ynamly öňe barýan Garaşsyz, baky Bitarap Türkmenistanyň halkara abraýynyň has-da belende göterilýändiginiň nobatdaky beýany boldy.